06/09/2026 - Khác

Hơn 1.200 biến thể gen liên quan đến tính cách và nhiều kết cục cuộc sống

Một liên minh nghiên cứu quốc tế (dẫn đầu bởi Đại học Michigan State), gộp dữ liệu từ 46 nhóm dân số khác nhau trên thế giới, xác định hơn 1.200 biến thể di truyền liên quan đến 5 nhóm tính cách lớn (cởi mở, tận tâm, hướng ngoại, dễ chịu, và bất ổn cảm xúc). Các biến thể này chỉ giải thích được khoảng 5–10% sự khác biệt về tính cách giữa các cá nhân — phần lớn vẫn do môi trường quyết định — nhưng lại có liên hệ với nhiều kết cục khác như sức khỏe tâm thần, thể chất, tuổi thọ, học vấn và sự nghiệp.

Nghiên cứu công bố trên Nature là một trong những phân tích di truyền học quy mô lớn nhất về tính cách con người từ trước đến nay, minh họa rõ tính chất "đa gen" (polygenic) của các đặc điểm hành vi phức tạp — mỗi biến thể đóng góp rất nhỏ nhưng cộng dồn lại có ý nghĩa thống kê. Đây là ví dụ tốt để dạy về sự khác biệt giữa "có liên quan về mặt thống kê" và "quyết định" khi nói về gen và hành vi.

Nguồn:

• Medical Xpress
• MSU Today

Phân chim cánh cụt nhìn từ vũ trụ hé lộ chuỗi thức ăn Nam Cực đang đổi thay

Các nhà khoa học dùng 30 năm ảnh vệ tinh Landsat để phân tích màu sắc phân (guano) của các quần thể chim cánh cụt Adélie trên khắp Nam Cực — phân có màu hồng khi chim ăn chủ yếu nhuyễn thể (krill) và màu khác khi ăn chủ yếu cá. Đây là lần đầu tiên dữ liệu vệ tinh được dùng để theo dõi biến động chế độ ăn và quần thể loài ở quy mô cả lục địa.

Kết quả cho thấy tại các vùng băng biển thu hẹp do biến đổi khí hậu, chim cánh cụt ăn krill nhiều hơn; còn ở vùng còn nhiều băng, chúng phụ thuộc cá nhiều hơn — phản ánh sự thay đổi của toàn bộ mạng lưới thức ăn dưới tác động của khí hậu ấm lên. Cách tiếp cận này mở ra hướng giám sát hệ sinh thái từ xa với chi phí thấp, hữu ích ở những vùng khó tiếp cận như Nam Cực.

Nguồn:

• Phys.org
• Eos (AGU)