14/10/2026 - Khác

"Xoắn gen" bất ngờ trong hệ gen 3D có thể lý giải trí thông minh của bạch tuộc, mực

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Vienna dựng lại cấu trúc không gian ba chiều của bộ gen ở các loài chân đầu nhóm coleoid (bạch tuộc, mực ống, mực nang) và phát hiện một đợt tái cấu trúc ADN quy mô lớn từ hàng trăm triệu năm trước đã đưa các vùng gen trước đó cách xa nhau lại gần nhau về không gian, tạo ra các kết nối điều hòa gen mới. Các "miền chromatin" lớn khá bền vững qua thời gian tiến hóa, nhưng các "vòng chromatin" nhỏ hơn — nơi hai vùng ADN xa nhau được kéo lại gần — biến đổi mạnh giữa loài, mô và giai đoạn phát triển, và nhiều vòng linh hoạt này tập trung gần các gen liên quan đến phát triển hệ thần kinh.

Nhóm nghiên cứu cho rằng chính sự thay đổi cách bộ gen "gấp" trong không gian — không chỉ thay đổi trình tự gen — có thể là một cơ chế quan trọng giúp hệ thần kinh phức tạp của nhóm chân đầu tiến hóa, mà không phá vỡ chức năng gen thiết yếu. Nghiên cứu chỉ xác định được một cơ chế hợp lý, chưa chứng minh trực tiếp mối liên hệ nhân quả với trí thông minh. Công bố trên Nature Communications.

Nguồn: ScienceDaily (University of Vienna)

Chu trình tái chế phosphor 2,3 tỷ năm tuổi giúp duy trì oxy khí quyển Trái Đất sau Đại kiện Oxy hóa

Nhóm nghiên cứu, trong đó có nhà địa chất Andrey Bekker (Đại học California, Riverside), phân tích đá cổ ở Nam Phi có tuổi quanh thời điểm Đại kiện Oxy hóa (Great Oxidation Event, khoảng 2,3 tỷ năm trước) — thời điểm oxy khí quyển lần đầu tồn tại lâu dài. Nhóm đề xuất một vòng phản hồi: oxy đại dương tăng làm tăng sulfate trong nước biển; một số vi sinh vật dùng sulfate để phân giải chất hữu cơ hiệu quả hơn, qua đó giải phóng lại phosphor vào nước biển; phosphor dồi dào hơn thúc đẩy sinh vật phát triển mạnh, làm tăng lượng carbon hữu cơ bị chôn trong trầm tích đáy biển thay vì phân giải tiêu tốn oxy — kết quả là oxy khí quyển tiếp tục tích lũy, tạo thành một vòng tự củng cố.

Nhờ một kỹ thuật mới tách riêng phần phosphor mà sinh vật có thể sử dụng được khỏi phosphor bị "khóa" trong khoáng vật, nhóm cho rằng oxy khí quyển sau Đại kiện Oxy hóa có thể đã tăng giảm mạnh qua hàng chục triệu năm, chứ không ổn định như từng nghĩ — gợi ý rằng lượng oxy hạn chế không hẳn là lý do chính khiến sinh vật phức tạp xuất hiện muộn. Nhóm cũng lưu ý tình trạng đại dương mất oxy hiện nay do biến đổi khí hậu có thể làm gián đoạn vòng tái chế phosphor này. Công bố trên Nature Communications.

Nguồn: ScienceDaily (UC Riverside)