10/10/2026 - Khác

Hóa thạch mới đẩy lùi niên đại Homo erectus ở Nam Phi thêm 200.000 năm

Nhóm khảo cổ của Đại học La Trobe (Úc) công bố 18 hóa thạch người cổ mới từ hang Drimolen (Nam Phi), trong đó có mảnh sọ người trưởng thành đầu tiên tại địa điểm này được xác định thuộc Homo erectus, tuổi khoảng 2 triệu năm — sớm hơn khoảng 200.000 năm so với hóa thạch Homo erectus trưởng thành lâu đời nhất được biết trước đó (ở Dmanisi, Georgia, khoảng 1,8 triệu năm). Cùng lớp đất, các hóa thạch Paranthropus robustus — một nhánh người cổ khác sống cùng thời, cùng địa điểm — cho thấy dấu hiệu tiến hóa dần trong 200.000 năm đó: răng hàm và cơ nhai ngày càng lớn hơn, trong khi Homo erectus lại phát triển não to hơn và răng hàm nhỏ hơn.

Điều thú vị là tại Drimolen cách đây 2 triệu năm, Paranthropus robustus đông hơn Homo erectus tới hơn 10 lần — tổ tiên trực tiếp của loài người lúc đó chỉ là "kẻ yếu thế" về số lượng cá thể. Với lượng hóa thạch dồi dào hiếm có ở một địa điểm, các nhà khoa học có thể so sánh trực tiếp hai quần thể Paranthropus robustus cách nhau 200.000 năm và quan sát được những thay đổi tiến hóa vi mô — điều hiếm khi thấy được trong hồ sơ hóa thạch người cổ, vốn thường rất ít mẫu vật.

Nguồn:

• ScienceDaily (La Trobe University)

Một sinh vật đơn bào "viết lại" quy tắc mã di truyền tưởng như bất biến

Trong lúc thử nghiệm một phương pháp giải trình tự ADN mới, nhóm nghiên cứu tại Viện Earlham và Đại học Oxford (Anh) tình cờ phân tích một loài trùng cỏ (ciliate) chưa từng được biết đến, lấy từ một ao nước ngọt trong khuôn viên Oxford. Ở hầu hết sinh vật, hai bộ ba mã TAA và TAG trên ADN đóng vai trò "dấu chấm hết", báo cho tế bào ngừng tổng hợp protein; ở một số sinh vật hiếm gặp, hai mã này được "tái sử dụng" để mã hóa amino acid, nhưng theo quy luật đã biết từ trước, khi đó cả hai luôn cùng mã hóa cho một loại amino acid duy nhất. Loài trùng cỏ này phá vỡ quy luật đó: TAA mã hóa cho lysine, còn TAG mã hóa cho glutamic acid — hai amino acid khác nhau — trong khi TGA vẫn là mã dừng duy nhất còn lại.

Nhóm tìm thấy các gene tRNA chuyên biệt tương ứng với hai mã được "tái gán", xác nhận đây là đặc điểm thật của bộ gene chứ không phải lỗi giải trình tự; họ cũng phát hiện vùng ngay sau các gene mã hóa protein có rất nhiều mã TGA dư — có thể đóng vai trò "dự phòng" nếu ribosome đọc lệch quá mã dừng chính. Các nghiên cứu tiếp theo (công bố năm 2024 và 2026) cho thấy hiện tượng "tái gán" mã dừng này đã xuất hiện độc lập nhiều lần ở các loài trùng cỏ khác nhau, gợi ý bộ máy dịch mã di truyền linh hoạt hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.

Lưu ý về thời điểm: phát hiện gốc được công bố trên PLOS Genetics từ tháng 10/2023; bài viết trên được ScienceDaily đăng lại/mở rộng ngày 08/10/2026 cùng các nghiên cứu nối tiếp 2024–2026. Đưa vào vì giá trị giảng dạy cao về mã di truyền.

Nguồn:

• ScienceDaily (Earlham Institute)

Não khỉ đột và tinh tinh dường như không "co lại" theo tuổi như não người

Một nghiên cứu công bố trên PNAS (Mỹ), phân tích 601 bộ não của tinh tinh, khỉ đột, đười ươi (2 loài) và bonobo, cho thấy không có dấu hiệu khối lượng não suy giảm theo tuổi tương tự ở người — ở người, não thường bắt đầu giảm khối lượng từ khoảng 45–50 tuổi dù không có bệnh lý nào. Nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết tuổi thọ tương đối ngắn hơn của các loài vượn lớn khác so với người có thể là một phần lý do khiến hiện tượng teo não theo tuổi ít rõ rệt hơn ở chúng.

Bài tóm tắt công khai hiện chỉ hiển thị đoạn mở đầu của nghiên cứu, nên chi tiết phương pháp thống kê và cơ chế sinh học cụ thể (ví dụ vai trò của kích thước cơ thể, chế độ ăn, hay yếu tố di truyền) chưa được kiểm chứng đầy đủ qua nguồn truy cập được. Đây là hướng đáng theo dõi thêm, vì có thể giúp hiểu rõ hơn vì sao não người dễ bị thoái hóa do tuổi tác hơn so với các loài vượn lớn gần nhất.

Nguồn:

• Nature News (Research Highlight)