10/10/2026 - Công nghệ sinh học
Lần đầu "ghi lại" gần như toàn bộ lịch sử phân chia tế bào của một phôi chuột đang phát triển
Năm 1980, nhà sinh học John Sulston từng vẽ được bản đồ phân chia tế bào hoàn chỉnh của giun tròn C. elegans chỉ bằng kính hiển vi — khả thi vì loài này trong suốt và phát triển theo một khuôn mẫu gần như cố định. Ở động vật có vú, điều này gần như bất khả thi vì phôi phát triển ẩn trong cơ thể mẹ, số lượng tế bào lên tới hàng tỉ, và số phận mỗi tế bào còn chịu ảnh hưởng của tín hiệu từ môi trường xung quanh. Nhóm của Jay Shendure (Đại học Washington) giải bài toán này bằng công cụ "DNA Typewriter": dùng kỹ thuật prime editing (chỉnh sửa gene chính xác, ít gây hại tế bào hơn CRISPR cắt đôi ADN cổ điển) để liên tục ghi các "dấu" di truyền không thể xóa vào một vị trí cố định trên gene mỗi khi tế bào phân chia.
Họ chỉnh sửa một trứng chuột đã thụ tinh bằng DNA Typewriter, cấy vào chuột mẹ, rồi sau 2 tuần — khi phôi đã hình thành các hệ cơ quan chính — đọc lại các dấu tích lũy để dựng lại cây phả hệ cho khoảng 1,3 triệu tế bào, tương đương 10% tổng số tế bào của phôi. Cùng ngày, một nhóm độc lập của Jonathan Weissman (Viện Whitehead) công bố trên tạp chí Cell một cách tiếp cận tương tự, ghi lại được hầu hết các lần phân chia tế bào trong quá trình hình thành cơ quan. Công nghệ này mở ra khả năng trả lời câu hỏi vì sao các cá thể cùng loài (kể cả anh em song sinh) vẫn phát triển qua những "lộ trình" phân chia tế bào khác nhau.
Nguồn:
Liệu pháp "tái lập trình biểu sinh một phần" đầu tiên được thử trên người để chữa mất thị lực
Công ty Life Biosciences (Mỹ) công bố dữ liệu người đầu tiên từ thử nghiệm lâm sàng Phase 1 (NCT07290244) của ER-100 tại hội nghị Eyecelerator 2026 — liệu pháp đầu tiên trên thế giới dùng "tái lập trình biểu sinh một phần" (partial epigenetic reprogramming) được FDA cho phép thử trên người. Công nghệ này kiểm soát có chủ đích biểu hiện của 3 trong 4 yếu tố Yamanaka (OCT4, SOX2, KLF4 — viết tắt OSK) nhằm đưa tế bào già/tổn thương về trạng thái "trẻ" hơn bằng cách điều chỉnh lại các dấu biểu sinh (không thay đổi trình tự ADN); thuốc được tiêm trực tiếp vào mắt.
ER-100 nhắm đến các bệnh thần kinh thị giác không thể hồi phục vì tế bào hạch võng mạc (retinal ganglion cell) — loại neuron nối mắt với não — không tái sinh được khi đã chết: bệnh glôcôm góc mở (OAG) và bệnh thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ trước không do viêm động mạch (NAION, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu). Trên mô hình khỉ, nhóm đã quan sát việc kiểm soát biểu hiện OSK giúp phục hồi mô hình methyl hóa ADN và cải thiện chức năng thị giác — cơ sở để chuyển sang thử người; kết quả an toàn/hiệu quả cụ thể ở người từ dữ liệu trình bày tại Eyecelerator 2026 chưa được công bố đầy đủ trong các nguồn công khai truy cập được.
Nguồn:
No comments to display
No comments to display