12/10/2026 - Y học

Liệu pháp miễn dịch trước mổ giúp bệnh nhân ung thư đại trực tràng không tái phát sau gần 3 năm

Thử nghiệm NEOPRISM-CRC (Đại học College London, Anh) theo dõi 32 bệnh nhân ung thư đại trực tràng giai đoạn 2–3 mang đột biến thiếu hụt sửa chữa bắt cặp sai (MMR-deficient/MSI-high, chiếm khoảng 10–15% các ca ở giai đoạn này). Thay vì hóa trị sau mổ như thông thường, họ được dùng pembrolizumab (thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch PD-1) trong tối đa 9 tuần trước khi phẫu thuật. Sau 33 tháng theo dõi, không một bệnh nhân nào tái phát — kể cả những người vẫn còn sót lại một ít tế bào ung thư sau điều trị — so với tỷ lệ tái phát khoảng 25% trong 3 năm ở nhóm điều trị chuẩn (mổ rồi hóa trị).

Nhóm nghiên cứu còn phát triển xét nghiệm máu cá nhân hóa theo dõi ADN khối u tuần hoàn: khi ADN khối u biến mất khỏi máu, khả năng bệnh nhân hết hẳn ung thư là rất cao, giúp dự đoán sớm hiệu quả điều trị và có thể hỗ trợ cá nhân hóa cường độ điều trị trong tương lai. Đây là kết quả đáng chú ý nhưng quy mô còn nhỏ (32 bệnh nhân), cần thử nghiệm lớn hơn để xác nhận.

Nguồn:

• ScienceDaily (University College London)

Phát hiện hệ thống dẫn lưu "dọn rác" ẩn giấu ở đáy mắt

Hơn 100 năm qua, giới khoa học vẫn nghĩ mắt là một trong số ít cơ quan không có hệ bạch huyết. Nhóm nghiên cứu tại Đại học British Columbia và Đại học Toronto (Canada) bơm chất đánh dấu huỳnh quang vào phía sau mắt chuột, kết hợp MRI, chụp ảnh huỳnh quang hồng ngoại gần và vi mô học, phát hiện các mạch bạch huyết siêu nhỏ trong lớp màng mạch (choroid — lớp giàu mạch máu nằm dưới võng mạc), tạo thành một đường dẫn lưu mới được gọi là POLO (posterior ocular lymphatic outflow). Chất đánh dấu di chuyển từ đáy mắt tới các hạch bạch huyết lân cận chỉ trong vài phút.

Khám phá gợi ý đáy mắt có cơ chế tự nhiên loại bỏ dịch, protein và chất viêm tích tụ — cơ chế có thể liên quan đến các bệnh gây mù như glôcôm (cườm nước) và thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (ảnh hưởng khoảng 2,5 triệu người Canada). Nghiên cứu mới chỉ thực hiện trên chuột, nên còn cần xác minh con đường POLO có tồn tại tương tự ở người, và liệu có thể tăng cường nó bằng thuốc để bảo vệ thị lực hay không.

Nguồn:

• ScienceDaily (University of British Columbia)

Vì sao vết thương ở người tiểu đường khó lành: tế bào miễn dịch "mắc kẹt" ở trạng thái viêm

Một bài tổng quan khoa học tổng hợp các nghiên cứu về vai trò của nhiều loại tế bào miễn dịch (đại thực bào, bạch cầu trung tính, tế bào mast, tế bào đuôi gai, lympho T và B, tế bào NK) trong lành vết thương ở người tiểu đường — bệnh lý ảnh hưởng hơn 131 triệu người trên thế giới, gây thiệt hại khoảng 755 tỷ USD chi phí y tế mỗi năm. Bình thường đại thực bào chuyển từ trạng thái gây viêm (M1) sang trạng thái hỗ trợ tái tạo mô (M2) để vết thương lành lại; ở người tiểu đường, quá trình chuyển đổi này bị "mắc kẹt" khiến viêm kéo dài. Một protein vận chuyển tên SLC7A11 giảm hoạt động cũng khiến tế bào đuôi gai kém hiệu quả trong việc dọn xác tế bào chết, làm vết thương khó lành hơn.

Hiểu cơ chế này mở ra hướng điều trị mới: thuốc sinh học bôi ngoài da chống cytokine viêm, thuốc thúc đẩy đại thực bào chuyển sang trạng thái M2 (một số đã qua thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên), liệu pháp tế bào gốc trung mô, băng gạc "thông minh" giải phóng thuốc điều hòa miễn dịch. Các tác giả nhấn mạnh thời điểm điều trị rất quan trọng vì vết thương trải qua nhiều giai đoạn viêm khác nhau, nên hướng đi trong tương lai có thể là điều trị cá nhân hóa dựa trên đặc điểm miễn dịch của từng vết thương.

Nguồn:

• ScienceDaily (Higher Education Press)

Nhựa polyethylene — vốn được coi là "trơ" — có thể góp phần gây gan nhiễm mỡ

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Texas A&M (Mỹ), hợp tác với Đại học Oklahoma, phát hiện vi hạt nhựa polyethylene — loại nhựa phổ biến nhất thế giới, chiếm khoảng 1/3 sản lượng nhựa toàn cầu, có trong túi đựng thực phẩm, hộp nhựa, lớp lót cốc uống — có thể làm tăng dấu hiệu gan nhiễm mỡ, bệnh lý ảnh hưởng khoảng 25% dân số thế giới. Dùng kỹ thuật lập bản đồ gen theo không gian (spatial transcriptomics) trên mô gan, họ xác định polyethylene kích hoạt protein PPAR-alpha (điều hòa chuyển hóa mỡ ở gan) và liên quan đến gen ANXA2 (vai trò sửa chữa mô) — gây tổn thương gan ngay cả khi không có chế độ ăn xấu, và tổn thương nặng hơn khi kết hợp với chế độ ăn nhiều chất béo, fructose và cholesterol.

Đây là nghiên cứu đầu tiên cho thấy polyethylene — loại nhựa trước nay vẫn được xem là tương đối "trơ" về sinh học — có thể can thiệp vào chức năng gan, gợi ý các loại vi nhựa khác cũng cần được nghiên cứu tương tự. Nhóm dự định tìm hiểu liệu phơi nhiễm polyethylene có dẫn đến xơ gan nặng hơn không, và liệu nhắm vào con đường PPAR-alpha có bảo vệ được gan hay không; đây mới là kết quả trên mô hình thực nghiệm, cần thêm nghiên cứu để biết mức phơi nhiễm thực tế ở người ảnh hưởng ra sao.

Nguồn:

• ScienceDaily (Texas A&M University)