29/08/2026 - Y học

Thuốc nhỏ mắt kích hoạt bằng ánh sáng giúp chuột mù nhìn thấy trở lại

Một nhóm nghiên cứu do Viện Kỹ thuật Sinh học Catalonia (IBEC, Tây Ban Nha) dẫn đầu đã phát triển một nhóm phân tử quang chuyển đổi (photoswitchable), đặt tên "prosthe6", có khả năng bắt chước chức năng của tế bào cảm quang — loại tế bào bị thoái hóa trong các bệnh gây mù như thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD) và viêm võng mạc sắc tố (RP). Dựa trên nguyên lý dược lý quang học (photopharmacology), các phân tử này chỉ hoạt động khi được ánh sáng kích hoạt và có thể "bật/tắt" thuận nghịch. Trong thử nghiệm trên chuột mù, hai hợp chất hứa hẹn nhất được nhỏ trực tiếp vào mắt đã giúp chuột cảm nhận được ánh sáng và khôi phục hành vi định hướng theo thị giác, mà không cần chỉnh sửa gen, cấy ghép thiết bị hay ánh sáng đặc biệt.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận chỉ dùng thuốc nhỏ mắt, không can thiệp gen hay cấy thiết bị điện tử — nên về nguyên tắc dễ triển khai lâm sàng hơn liệu pháp gen hay võng mạc nhân tạo. Tuy nhiên đây mới là kết quả tiền lâm sàng trên chuột, hồ sơ an toàn còn ở giai đoạn sơ bộ, cần nhiều bước kiểm chứng trước khi thử nghiệm trên người mắc AMD hay RP.

Nguồn:

• ScienceDaily
• MedicalXpress
• EurekAlert!

Túi ngoại bào từ mẹ béo phì mang tín hiệu làm thay đổi biểu sinh gan thai nhi

Nghiên cứu trên chuột cho thấy ở mẹ béo phì, các túi ngoại bào nhỏ (small extracellular vesicles) lưu hành trong máu mẹ có thể xuyên qua nhau thai và tích tụ trong gan thai nhi. Các túi này mang nồng độ cao phân tử microRNA miR-29a-3p, làm thay đổi hoạt động của các gen điều hòa methyl hóa DNA, từ đó tái lập trình biểu sinh gan thai nhi — đặc biệt tại vùng gen Pgc-1α, vốn kiểm soát quá trình gan tạo glucose. Chuột con đực sinh từ mẹ béo phì bị rối loạn dung nạp glucose và giảm nhạy cảm insulin kéo dài đến tuổi trưởng thành, dù sau cai sữa được ăn chế độ ăn bình thường. Khi thử với túi ngoại bào lấy từ phụ nữ mang thai béo phì, hiệu ứng tương tự cũng xuất hiện trên chuột.

Khi các nhà nghiên cứu trung hòa hoặc loại bỏ miR-29a-3p, phần lớn các thay đổi chuyển hóa được đảo ngược — gợi ý đây có thể là đích can thiệp tiềm năng để giảm nguy cơ chuyển hóa ở con của các bà mẹ béo phì. Tuy nhiên nghiên cứu chủ yếu thực hiện trên chuột, nên còn cần xác nhận thêm ở người trước khi tính đến ứng dụng lâm sàng.

Nguồn:

• News-Medical