21/09/2026 - Y học
Giải mã bí ẩn 50 năm: phát hiện hệ nhóm máu mới MAL
Từ năm 1972, giới huyết học đã biết đến một kháng nguyên hiếm gọi là AnWj — có mặt ở hơn 99,9% dân số — nhưng không rõ gen nào quy định nó. Nhóm nghiên cứu quốc tế nay đã tìm ra nguyên nhân: một đoạn mất đoạn dài 6.646 cặp base tại gen MAL khiến 8 người mang kiểu hình AnWj-âm tính (không có kháng nguyên này) trong khi người thân của họ vẫn AnWj-dương tính. Phát hiện này chính thức xác lập MAL là hệ nhóm máu người thứ 47.
Ý nghĩa thực tiễn rất rõ: trước đây, việc tìm máu tương thích cho người có kháng thể chống AnWj gần như bất khả thi vì kháng nguyên này phổ biến đến mức không ai nghĩ cần sàng lọc nó. Giờ đây, biết được gen đích, các phòng xét nghiệm có thể thiết kế bộ kit di truyền để xác định chính xác người hiến/nhận máu AnWj-âm tính do di truyền (phân biệt với trường hợp mất kháng nguyên tạm thời do bệnh lý).
Nguồn:
Phát hiện "khiếm khuyết ẩn" trong ruột lý giải vì sao bệnh viêm ruột mạn tái phát
Nghiên cứu của WEHI (Úc) phối hợp với Bệnh viện Royal Melbourne, phân tích gần 900 mẫu sinh thiết ruột người và các "mini-ruột" nuôi từ tế bào bệnh nhân, phát hiện: ngay cả khi bệnh nhân viêm ruột mạn (IBD) đang trong giai đoạn lui bệnh và cảm thấy khỏe mạnh, tế bào ruột của họ vẫn ở trạng thái "âm ỉ" dễ chết theo chương trình (cơ chế chuyển tiếp từ necroptosis sang apoptosis). Bệnh nhân có mức tín hiệu chết tế bào cao hơn thì khả năng tái phát trong hơn 2 năm theo dõi cũng cao hơn.
Phát hiện này (đăng trên Science) giúp giải thích một nghịch lý lâm sàng quen thuộc: vì sao nội soi và xét nghiệm cho kết quả "sạch" nhưng bệnh vẫn bùng lại. Nó mở ra khả năng dùng dấu ấn phân tử này để dự đoán nguy cơ tái phát và có thể nhắm thuốc vào chính con đường tín hiệu gây chết tế bào thay vì chỉ điều trị viêm.
Nguồn:
Một số chất bảo quản thực phẩm phổ biến liên quan đến tăng huyết áp, bệnh tim mạch
Trình bày tại Hội nghị Tim mạch châu Âu (ESC) 2026, nghiên cứu quan sát trên hơn 112.000 người xem xét 17 chất bảo quản thực phẩm thường gặp. Nhóm ăn nhiều nhất các chất bảo quản "không chống oxy hóa" (như natri nitrit, kali sorbat) có nguy cơ tăng huyết áp cao hơn 29% và nguy cơ bệnh tim mạch (đau tim, đột quỵ, đau thắt ngực) cao hơn 16% so với nhóm ăn ít nhất; nhóm ăn nhiều chất bảo quản chống oxy hóa (như acid citric, acid ascorbic) cũng tăng 22% nguy cơ tăng huyết áp. Tổng cộng 8 chất bảo quản được xác định có liên quan rõ đến tăng huyết áp.
Đây là nghiên cứu quan sát nên không thể khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp — các chất này thường có mặt trong thực phẩm chế biến sẵn vốn đã có nhiều yếu tố nguy cơ khác (nhiều muối, đường, chất béo bão hòa). Tuy vậy, kết quả gợi ý nên xem lại mức độ an toàn khi tiêu thụ lâu dài ở liều cao, đặc biệt với nhóm ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến.
Nguồn:
ADN cổ hé lộ dịch hạch quay lại châu Âu suốt hơn 400 năm sau Cái chết Đen
Nhóm nghiên cứu Đại học Tartu (Estonia) đã giải trình tự 26 bộ gen vi khuẩn dịch hạch (Yersinia pestis) từ hài cốt khảo cổ tại 11 địa điểm ở Estonia, Nga, Anh, Hà Lan và Thụy Sĩ, trải dài từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 18. Kết quả cho thấy dịch hạch không biến mất sau đại dịch Cái chết Đen mà tiếp tục quay lại nhiều lần, phân nhánh thành các dòng mới; khoảng 1450–1500 xảy ra một đợt phân nhánh lớn thành 3 nhánh chính, có thể đã hình thành các ổ chứa mầm bệnh mới trong quần thể gặm nhấm hoang dã.
Nhóm còn phát triển được phương pháp định tuổi bộ gen cổ chính xác hơn, cho phép gắn nhiều đợt dịch với các sự kiện lịch sử cụ thể như Chiến tranh Ba mươi năm hay Đại chiến Bắc Âu — cho thấy chiến tranh, di cư và thương mại là các con đường chính phát tán mầm bệnh giữa các vùng.
No comments to display
No comments to display