14/10/2026 - Y học

Protein Menin ở vùng dưới đồi — "trình điều khiển" lão hóa; D-serine cải thiện trí nhớ chuột già

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Hạ Môn (Trung Quốc, công bố trên PLOS Biology) phát hiện protein Menin trong vùng dưới đồi bụng giữa (VMH) suy giảm theo tuổi, làm tăng viêm thần kinh. Khi phục hồi Menin ở chuột già (20 tháng tuổi) bằng liệu pháp gen, chỉ sau 30 ngày chuột có da dày hơn, mật độ xương tăng, khả năng học tập/trí nhớ/giữ cân bằng cải thiện, viêm giảm, và sống lâu hơn. Cơ chế: Menin kiểm soát enzyme PHGDH trong con đường tổng hợp serine; khi Menin giảm, enzyme này giảm theo, làm giảm D-serine — một chất điều hòa thụ thể NMDA quan trọng cho học tập và ghi nhớ.

Khi cho chuột già uống D-serine qua nước uống trong 3 tuần, trí nhớ và khả năng học tập cải thiện rõ, nhưng xương và da không cải thiện như khi phục hồi toàn bộ Menin — cho thấy D-serine chỉ giải quyết được phần nhận thức. Một thử nghiệm nhỏ trên người (50 người cao tuổi khỏe mạnh, công bố năm 2016) cũng ghi nhận D-serine cải thiện một bài kiểm tra không gian, nhưng một nghiên cứu khác trên chuột mô hình Alzheimer lại cho kết quả ngược chiều — cho thấy tác dụng phụ thuộc bối cảnh và D-serine vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm, chưa phải liệu pháp đã được chứng minh an toàn/hiệu quả trên người.

Nguồn: ScienceDaily (PLOS)

Mô hình DAMM: vi khuẩn đường ruột quyết định đáng kể lượng calo cơ thể thực sự hấp thụ

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Bang Arizona (ASU) cùng Viện Nghiên cứu Chuyển dịch AdventHealth xây dựng mô hình DAMM (Digestion, Absorption, and Microbial Metabolism) để theo dõi đường đi của thức ăn qua ruột: phần cơ thể hấp thụ trực tiếp ở ruột non, và phần vi khuẩn đại tràng chuyển hóa thành năng lượng (qua các acid béo chuỗi ngắn — SCFA) hoặc khí methane. So sánh hai chế độ ăn — giàu chất xơ/tinh bột đề kháng và chế độ ăn kiểu phương Tây điển hình (ít xơ, nhiều thực phẩm chế biến) — nhóm ghi nhận người ăn kiểu phương Tây hấp thụ nhiều hơn khoảng 116 calo/ngày so với người ăn nhiều chất xơ, dù không thấy đói hơn.

Các acid béo chuỗi ngắn do vi khuẩn đại tràng sản xuất cung cấp trung bình khoảng 140 calo/ngày, tương đương 7,4% tổng năng lượng hấp thụ được từ thức ăn; khoảng 85% năng lượng còn lại đến từ ruột non. Mô hình DAMM dự đoán lượng calo hấp thụ chính xác hơn công thức Atwater truyền thống (tính calo cố định theo gam chất béo/đạm/đường, có xu hướng đánh giá thấp lượng calo thực hấp thụ). Nhóm nghiên cứu xem đây là bước đầu hướng tới công cụ dinh dưỡng cá nhân hóa cho người béo phì, đái tháo đường — nhưng hiện mới là khung nghiên cứu, chưa phải công cụ lâm sàng.

Nguồn: ScienceDaily (Arizona State University)