30/09/2026 - Y học

Phát hiện tế bào gốc "gây bệnh" đứng sau hẹp ống sống thắt lưng

Nhóm nghiên cứu tại Weill Cornell Medicine (Mỹ) phát hiện một loại tế bào gốc chưa từng biết đến, đóng vai trò là "nguồn gốc" sinh ra toàn bộ tế bào gân và dây chằng trong cơ thể — vừa có khả năng tự làm mới, vừa biệt hóa thành các tế bào gân/dây chằng trưởng thành. Ở người bị hẹp ống sống thắt lưng, các tế bào gốc này tập trung bất thường và hoạt động quá mức trong dây chằng vùng cột sống dưới, khiến dây chằng phát triển dày lên, làm hẹp ống sống, chèn ép rễ thần kinh và gây đau, tê, khó đi lại. Mẫu dây chằng lấy từ bệnh nhân hẹp ống sống chứa lượng tế bào gốc này nhiều hơn rõ rệt so với người không mắc bệnh.

Bằng cách phân tích hàng nghìn tế bào đơn lẻ rồi kiểm chứng trên chuột và trên mô dây chằng người (lấy trong phẫu thuật, có sự đồng ý của bệnh nhân), nhóm nghiên cứu xác định con đường truyền tín hiệu canxi là "công tắc" điều khiển sự tăng sinh bất thường này — khi chặn tín hiệu canxi, sự phát triển quá mức ở chuột bị ngăn lại. Điều này gợi ý các thuốc chẹn kênh canxi (đã dùng phổ biến để điều trị tăng huyết áp) có thể được nghiên cứu lại như một hướng điều trị hẹp ống sống trong tương lai, dù còn cần thử nghiệm lâm sàng để xác nhận.

Nguồn:

• ScienceDaily
• Weill Cornell Medicine

Kiểm soát đường huyết quá chặt cũng có "giá phải trả" về chất lượng sống

Nghiên cứu PRO-MENTAL theo dõi 400 người mắc đái tháo đường (72% type 1, 28% type 2) trong 14 ngày liên tục, kết hợp dữ liệu máy đo đường huyết liên tục (CGM) với bảng hỏi chất lượng sống hằng ngày (dựa trên thang WHO-5). Kết quả cho thấy thời gian đường huyết trong ngưỡng bình thường nhiều hơn giúp cải thiện chất lượng sống ngày kế tiếp — điều này không bất ngờ. Nhưng bất ngờ ở điểm khác: mức dao động đường huyết (glucose variability) cao hơn cũng liên quan đến chất lượng sống ngày sau đó tốt hơn, dù trong giới hạn an toàn.

Các tác giả cho rằng việc cố duy trì đường huyết cực kỳ ổn định thường đòi hỏi kiêng khem và kiểm soát sinh hoạt rất nghiêm ngặt, và chính sự bó buộc đó có thể "bào mòn" chất lượng sống nhiều hơn là lợi ích y khoa mang lại, miễn là đường huyết vẫn nằm trong ngưỡng an toàn (HbA1c trung bình của nhóm nghiên cứu là 7,6%). Đây là gợi ý để cân nhắc lại mục tiêu điều trị: đôi khi cho phép một chút linh hoạt trong sinh hoạt hằng ngày có thể tốt hơn cho người bệnh về lâu dài, thay vì chỉ chạy theo chỉ số đường huyết ổn định tuyệt đối.

Nguồn:

• ScienceDaily
• EurekAlert!

FDA phê duyệt thuốc uống đầu tiên nhắm chọn lọc thụ thể dopamine D1/D5 cho Parkinson

FDA đã phê duyệt JUVMO (tavapadon) của AbbVie — thuốc đầu tiên hoạt hóa chọn lọc thụ thể dopamine D1/D5, khác với các thuốc chủ vận dopamine hiện có vốn tác động lên thụ thể D2/D3. Trong chương trình thử nghiệm Pha 3 TEMPO, ở bệnh nhân Parkinson giai đoạn sớm chưa dùng levodopa, thuốc giúp cải thiện khả năng thực hiện hoạt động sống hằng ngày 22-23% so với mức xấu đi 12% ở nhóm giả dược (tuần 26). Ở bệnh nhân đã dùng levodopa nhưng có biến động vận động, thuốc giúp tăng thêm 1,7 giờ "thời gian vận động tốt" không kèm rối loạn vận động không tự chủ, so với 0,6 giờ ở nhóm giả dược.

Dữ liệu theo dõi mở rộng đến tuần 85 cho thấy 93% bệnh nhân dùng JUVMO kết hợp levodopa không cần tăng liều levodopa, và 94% bệnh nhân dùng JUVMO đơn độc chưa cần bắt đầu dùng levodopa — gợi ý thuốc có thể giúp trì hoãn hoặc giảm bớt các biến chứng vận động thường gặp khi dùng levodopa kéo dài. Đây được giới thiệu là bước đột phá đầu tiên về nhóm thuốc tác động dopamine cho Parkinson sau nhiều thập kỷ.

Nguồn:

• AbbVie
• STAT News